Historija ima neobičnu naviku da na isti datum spoji događaje koji na prvi pogled nemaju ništa zajedničko, ali zajedno tvore mozaik svega ono što jesmo. 1. septembar je upravo jedan od takvih dana ,datum u kojem se isprepliću prvi pisani tragovi bosanske državnosti, početak najvećeg globalnog sukoba, ali i stvaranje političkih saveza koji su oblikovali moderni svijet.
Bosna i Hercegovina: Povelja koja je zapisala Visoko
Ako se vratimo daleko u prošlost, tačnije u 1355. godinu, na današnji dan zapisana je jedna od ključnih stranica bosanske srednjovjekovne historije. Mladi ban Tvrtko I Kotromanić izdao je povelju u kojoj se prvi put spominje Stari grad Visoki. Ovaj utvrđeni grad na brdu Visočica postat će političko, kulturno i duhovno središte srednjovjekovne bosanske države, mjesto gdje su se donosile ključne odluke i krunisali bosanski vladari.
Pored ove davne historijske crtice, na današnji dan 1945. godine rođen je i dr. Haris Silajdžić, nekadašnji premijer i šef diplomatije RBiH te član Predsjedništva BiH, čovjek koji je obilježio noviju političku scenu naše zemlje.
Region: Od prve konferencije Nesvrstanih do fudbalskih hramova
Gledajući regionalni okvir, 1. septembar 1961. godine ostao je upisan u globalne udžbenike politike. U Beogradu je tada započela Prva konferencija šefova država i vlada Nesvrstanih zemalja. Predstavnici 25 zemalja okupili su se kako bi stvorili treći blok i potražili alternativu hladnoratovskoj podjeli između Istoka i Zapada.
Dvije godine kasnije, 1. septembra 1963., otvorena je beogradska “Marakana”, koja će u narednim decenijama postati poprište nekih od najvećih fudbalskih okršaja na Balkanu.
Evropa i svijet: Tamne sjenke i neobični obrti
Na globalnoj sceni, ovaj datum donosi uspomenu na jedan od najcrnjih dana u ljudskoj historiji. Rano ujutro 1. septembra 1939. godine, nacistička Njemačka napala je Poljsku. Tim činom započeo je Drugi svjetski rat, sukob koji je u narednih šest godina odnio više od 50 miliona života i zauvijek promijenio političku kartu svijeta.
Istorija na današnji dan bilježi i znatno neobičnije priče:
- 1715. Umro je Luj XIV, poznatiji kao “Kralj Sunce”, čija je vladavina od čak 72 godine ostala najduža u evropskoj historiji.
- 1969. Mladi pukovnik Moamer Gadafi izveo je vojni udar u Libiji, svrgnuo kralja Idriza I i preuzeo vlast kojom će suvereno vladati naredne četiri decenije.
- 1972. U Rejkjaviku je završen “šahovski meč stoljeća” u kojem je Amerikanac Bobby Fischer savladao sovjetskog prvaka Borisa Spaskog, prekinuvši decenijsku dominaciju Sovjeta.
Od utvrđenog grada iznad Bosne do rejkjavičke šahovske table, 1. septembar nas podsjeća da se historija ne piše samo u velikim ratovima, već i u poveljama, sportskim podvizima i vizijama koje mijenjaju svijet.