Tokom Agresije na Bosnu i Hercegovinu, područje današnjeg Unsko-sanskog kantona (USK) prošlo je kroz jednu od najdramatičnijih historijskih epizoda. Poznatija kao “Bihaćki džep”, ova regija provela je više od 1.200 dana u potpunoj vojnoj blokadi, odsečena od ostatka države i svijeta. Uprkos geografskoj izolaciji, stalnim napadima i unutrašnjim podjelama, stanovništvo i branioci Krajine uspjeli su ne samo opstati, već i izvojevati ključne pobjede za odbranu i cjelovitost Bosne i Hercegovine.
Popis sadržaja
Život pod opsadom: “Bihaćki okrug” u potpunom obruču
Prostor Bihaća, Cazina, Velike Kladuše i Bužima našao se u proljeće 1992. godine opkoljen sa svih strana – sa zapada, sjevera i juga snagama tzv. Srpske Autonomne Oblasti Krajine u Hrvatskoj, a sa istoka snagama Vojske Republike Srpske.
- Nestašica i preživljavanje: Putevi snabdijevanja bili su prekinuti. Gradovi i sela ostali su bez električne energije, goriva, vode i redovnih lijekova.
- Ratna bolnica Bihać: Bolnica u Bihaću, uz logističke punktove u Cazinu i Bužimu, radila je u nemogućim uslovima, improvizirajući operacione sale pod svijećama i bez osnovnih anestetika.
- Vazdušni most: Jedina veza sa slobodnom teritorijom u centralnoj Bosni bili su rizični noćni letovi helikoptera iz Ćoralića kod Cazina, kojima su dopremani lijekovi i municija, a evakuisani najteži ranjenici.
Formiranje i herojski put 5. korpusa Armije RBiH
Odlukom Predsjedništva RBiH, 21. oktobra 1992. godine zvanično je formiran 5. korpus Armije RBiH, koji je pod komandom generala Atifa Dudakovića postao temelj odbrane regije.
Korpus su sačinjavale brigade iz svih krajeva Krajine (501. bihaćka, 502. viteška, 503. cazinska, 505. viteška bužimska, 506. kladuška, 511. krupska, 517. oslobodilačka i druge jedinice).
Posebno mjesto u historiji odbrane zauzima 505. viteška bužimska brigada na čelu s brigadnim generalom Izetom Nanićem, čije su taktike i disciplina postale sinonim za vojnu efikasnost. Pogibija generala Nanića 5. augusta 1995. godine, u samim završnim operacijama oslobađanja, ostala je jedan od najtežih gubitaka za narode Krajine.
Unutrašnji sukob i operacije oslobađanja
Ratni period u Krajini nosio je i specifičnu tešku dimenziju unutrašnjeg sukoba. U septembru 1993. godine Fikret Abdić u Velikoj Kladuši proglašava tzv. “Autonomnu Pokrajinu Zapadna Bosna”, što je dovelo do bratoubilačkog sukoba na prostoru Kladuše i Cazina. 5. korpus je u dvije velike operacije (Tigar 94 i Sloboda 95) uspio neutralisati ove snage i vaspostaviti ustavni poredak na ovom području.
Mape i prekretnice ratnog perioda
1.Spajanje obruča i organizacija otpora:April – oktobar 1992..
Agresija na bihaćku regiju, pad Bosanske Krupe i formiranje prvih brigada Patriotske lige i Teritorijalne odbrane.
2.Osnivanje 5. korpusa:21. oktobar 1992..
Objedinjavanje svih vojnih jedinica u jedinstvenu formaciju pod komandom Predsjedništva RBiH.
3.Napad tri vojske na Bihać:Novembar 1994..
Najteža kriza opsade kada je gradu prijetio pad uslijed združene ofanzive iz pravca Hrvatske i RS.
4.Spajanje sa HV i deblokada:August 1995..
U sklopu operacija “Otkos/Oluja”, 5. korpus na rijeci Korani spaja se s Hrvatskom vojskom, čime je nakon 1.201 dana zvanično prekinuta opsada.
5.Operacija ‘Sana 95’:Septembar – oktobar 1995..
Velika oslobodilačka ofanziva u kojoj 5. korpus oslobađa Bosanski Petrovac, Ključ, Sanski Most i izbija na prilaze Prijedoru.
Značaj Krajine za odbranu Bosne i Hercegovine
Opstanak “Bihaćkog džepa” spriječio je potpunu geostratešku izolaciju i pad zapadnih granica BiH. Zadržavanjem jakih protivničkih snaga na ovom području, 5. korpus je direktno rasteretio druga ratišta širom zemlje.
Slomom opsade u augustu 1995. godine stvoreni su ključni vojni i politički preduvjeti koji su ubrzali završetak rata i potpisivanje Dejtonskog mirovnog sporazuma u decembru iste godine.